Tefekkür Düşünenler için âyetler
English

Q23

Çok eşlilik

Soru, en güçlü hâliyle

Erkekler dört kadınla evlenebilir; kadınlar ise birden fazla erkekle evlenemez. Eşit davranmak neredeyse imkânsızdır ve kumalara verilen zarar belgelenmiştir.

Bu soru neden soruluyor

Kadınlar kendilerini tehdit altında hisseder. Türkiye'de resmî olmayan dinî nikâhlar (imam nikâhı) kadınları hukukî korumadan yoksun bırakır.

Kısa cevap

Kur'an katı bir adalet şartıyla dörde kadar eşe izin verir. "Adaletsizlikten korkarsanız, bir tane" ekler ve daha sonra tam adaletin imkânsız olduğunu söyler. Pek çok âlim bunu bir ideal değil, bir istisna olarak okur. Tunus ve Türkiye çok eşliliği yasaklar.

Daha derine inmek istersen

Dinî açıklama

Temel âyetler 4:3 (yetimlerin hakları bağlamında indi) ve 4:129'dur. Bir eşini kayıran adam Kıyamet günü "bir yanı sarkık olarak" gelir (Ebû Dâvûd 2133). Hz. Peygamber Ali'nin ikinci bir eş almasına itiraz etti (Buhârî 5230). Yorumlar:

  • Çoğunluk: 4:129 sevgiyle, 4:3 nafakayla ilgilidir.
  • Abduh ve Rızâ: birlikte okunduğunda âyetler, devletin uygulayabileceği bir sınırlamadır.
  • Tunus (1956): çok eşliliği Kur'anî gerekçelerle yasakladı.
  • Mevdûdî (Urduca): âyet çok eşliliği adalet şartına bağlar.
  • Endonezya: ilke olarak tek eşlidir, ama mahkeme izniyle çok eşliliğe izin verir.
Felsefî bakış

Savunucular dulları koruduğunu söyler. Eleştirmenler asimetriye dikkat çeker. Kısmi bir cevap: Hanbelî mezhebinde (İbn Teymiyye) kadın, evlilik sözleşmesine tek eşliliği şart koyabilir.

Bilimsel bakış

Dünya nüfusunun yalnızca yaklaşık %2'si çok eşli hanelerde yaşıyor ve çoğu ülkede bu oran %0,5'in altında (Pew Araştırma Merkezi, 7 Aralık 2020).

Psikolojik ve toplumsal bakış

Kadınlar haklarını bilmelidir: zarar (darar) sebebiyle boşanma ve danışmanlığa erişim.

İlgili âyetler

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا۟ فِى ٱلْيَتَٰمَىٰ فَٱنكِحُوا۟ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ مَثْنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا۟ فَوَٰحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَٰنُكُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَلَّا تَعُولُوا۟۝٣

wa-in khif'tum allā tuq'siṭū fī l-yatāmā fa-inkiḥū mā ṭāba lakum mina l-nisāi mathnā wathulātha warubāʿa fa-in khif'tum allā taʿdilū fawāḥidatan aw mā malakat aymānukum dhālika adnā allā taʿūlū

Eğer öksüz kızlarla evlendiğinizde onlara karşı adaletli davranamamaktan korkarsanız, hoşunuza giden diğer kadınlardan iki, üç ve dörde kadar evlenebilirsiniz. Eğer adaleti gözetmemekten korkarsanız, o zaman bir tane ile veya elinizin altındakiyle (sahip olduğunuz câriye ile) yetinin. Doğruluktan ayrılmamak için bu daha elverişlidir.

4:3

Meal: Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş baskı)

  • Kadınlarınız arasında her yönden adaletli davranmaya ne kadar uğraşsanız buna güç yetiremezsiniz. Bari birisine tamamen kapılıp da diğerini askıya alınmış gibi bırakmayın. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan korunursanız, şüphesiz Allah çok bağışlayıcı ve esirgeyicidir. 4:129

    Arapça metin ve okunuşu

    وَلَن تَسْتَطِيعُوٓا۟ أَن تَعْدِلُوا۟ بَيْنَ ٱلنِّسَآءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ ۖ فَلَا تَمِيلُوا۟ كُلَّ ٱلْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَٱلْمُعَلَّقَةِ ۚ وَإِن تُصْلِحُوا۟ وَتَتَّقُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا

    walan tastaṭīʿū an taʿdilū bayna l-nisāi walaw ḥaraṣtum falā tamīlū kulla l-mayli fatadharūhā kal-muʿalaqati wa-in tuṣ'liḥū watattaqū fa-inna l-laha kāna ghafūran raḥīman

Kaynaklar

  1. Saheeh International via the site's Tanzil data — 4:3, 4:129, 30:21.
  2. Saheeh International via legacy.quran.com — 33:50, 33:52.
  3. Sahih al-Bukhari 4574 (via thehouseofislam.com) and 5230 (sunnah.com); Sunan Abi Dawud 2133 (alim.org, graded by al-Albani).
  4. Wikipedia, "Polygyny in Islam" and "Code of Personal Status in Tunisia" (citing Perkins, Historical Dictionary of Tunisia, 1997).
  5. IslamOnline fiqh team, "Can a wife stipulate that her husband must not marry a second wife?", https://fiqh.islamonline.net/en/can-a-wife-stipulate-that-her-husband-must-notmarry-a-second-wife/ — citing Ibn Qudama.
  6. Tabraze Azam, "Why Polyandry Is Not Permissible", SeekersGuidance (via islamqa.org).
  7. Stephanie Kramer, "Polygamy is rare around the world and mostly confined to a few regions", Pew Research Center (7 December 2020).
  8. L. D. Shepard, "The impact of polygamy on women's mental health: a systematic review", Epidemiology and Psychiatric Sciences 22:1 (2013), pp. 47–62 — abstract.
  9. Musawah, "Turkey Overview Table" (2019), https://www.musawah.org/wp-content/uploads/2019/03/Turkey-Overview-Table.pdf.
  10. Al Jazeera, "Turkey court ruling on religious marriages spurs uproar" (30 May 2015).
  11. Abū Dāwūd 2133
  12. Tefsîrü'l-Menâr (Arapça)
  13. Mevdûdî, "Mes'ele-i taaddüd-i ezvâc" (Urduca)
  14. Musawah özeti
  15. Melia Rosa ve ark., Jurnal Konstitusi 21(4) (2024, Endonezce)
  16. TDV, "Taaddüd-i Zevcât" (Türkçe)