Q19
Neden tek bir "doğru" İslam? Neden bu kadar çok mezhep var?
Soru, en güçlü hâliyle
Allah'ın mesajı açıksa, neden bölünmeler var ve her grup kendini "fırka-i nâciye" (kurtulan fırka) ilan ediyor? Ya mesaj açık değil ya da kesinlik iddiası kibirli.
Bu soru neden soruluyor
"Tek doğru yol" katılığı, Yaqeen'deki en büyük tetikleyicilerden biridir. Türk gençleri rakip cemaatlerle, internetteki Selefî vaizlerle, Alevi komşularla ve laik akrabalarla karşılaşır. "73 fırka" hadisi sık sık bir silah olarak kullanılır.
Kısa cevap
Bütün Müslümanlar ortak bir çekirdeği paylaşır: Allah, Peygamber, Kur'an, namaz ve âhiret. Yorum farklılıkları sahâbeden itibaren kabul gördü. 4–6 Temmuz 2005'te 50 ülkeden 200 önde gelen âlim Amman'da toplandı. Sünnî, Şiî ve İbâdî İslam'ın sekiz mezhebinin hepsinin geçerliliğini tanıdılar ve diğer Müslümanları tekfir etmeyi (kâfir ilan etmeyi) yasakladılar. Daha sonra 500'den fazla âlim bunu onayladı.
Daha derine inmek istersen
Dinî açıklama
Kur'an çeşitliliği Allah'ın planının bir parçası sayar (5:48; 11:118), ama düşmanca bölünmeyi kınar (3:103, 105; 6:159).
- 73 fırka hadisi. Ebû Dâvûd 4596, Elbânî tarafından hasen sahih sayılır. Ebû Dâvûd 4597 "72'si ateşte, biri cennette: cemaat" ekini taşır ve hasen sayılır. İbn Teymiyye 72'nin kâfir olmadığı görüşündeydi (Abdallah, AFKAR 2006). Bağdâdî'nin el-Fark'ı bilinen fırkaları 73 sayısına zorladı (Gömbeyaz, ULUM 2018).
- "İhtilaf rahmettir." "İhtilâfu ümmetî rahmetün" sözünün bilinen bir senedi yoktur (Sübkî, Süyûtî, Elbânî) ve İbn Hazm onu kınadı. Sabit olan, Kāsım b. Muhammed'in sahâbenin ihtilafının rahmet olduğuna dair sözüdür (İbn Sa'd).
- Sünnî–Şiî karşılıklı tanıma. Ezher'den Şeltût 1959'da Ca'ferî (Şiî) mezhebinin geçerli olduğuna hükmetti. Sîstânî ve Ezher Şeyhi Amman Mesajı'nı destekledi.
Felsefî bakış
Klasik teori kesin olanı (kat'î) muhtemel olandan (zannî) ayırır: çekirdek için kesinlik, geri kalanında tevazu. Dikkatle içtihat edip yanılan bir âlim yine de sevap alır (Buhârî 7352).
Tarih
Onlarca erken fıkıh mezhebinden dört Sünnî mezhep ile Ca'ferî, Zeydî ve İbâdî mezhepleri ayakta kaldı. Sünnî–Şiî ayrılığı 632'den sonra liderlik meselesiyle başladı. Türkiye'de Hanefî, Şâfiî, Alevi-Bektaşi ve Ca'ferî topluluklar vardır.
Psikolojik ve toplumsal bakış
Siyah-beyaz dinî düşünce kaygı ve hoşgörüsüzlükle ilişkilidir. Düşünsel tevazu gruplar arası ilişkilerin daha iyi olmasını yordar.
İlgili âyetler
وَأَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ۖ فَٱحْكُم بَيْنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَآءَهُمْ عَمَّا جَآءَكَ مِنَ ٱلْحَقِّ ۚ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَٰحِدَةً وَلَٰكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِى مَآ ءَاتَىٰكُمْ ۖ فَٱسْتَبِقُوا۟ ٱلْخَيْرَٰتِ ۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ٤٨
Okunuş: wa-anzalnā ilayka l-kitāba bil-ḥaqi muṣaddiqan limā bayna yadayhi mina l-kitābi wamuhayminan ʿalayhi fa-uḥ'kum baynahum bimā anzala l-lahu walā tattabiʿ ahwāahum ʿammā jāaka mina l-ḥaqi likullin jaʿalnā minkum shir'ʿatan wamin'hājan walaw shāa l-lahu lajaʿalakum ummatan wāḥidatan walākin liyabluwakum fī mā ātākum fa-is'tabiqū l-khayrāti ilā l-lahi marjiʿukum jamīʿan fayunabbi-ukum bimā kuntum fīhi takhtalifūna
Sana da (ey Muhammed) geçmiş kitapları tasdik eden ve onları kollayıp koruyan Kitab (Kur'ân)ı hak ile indirdik. Onların aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet. Onların arzu ve heveslerine uyarak, sana gelen haktan sapma. Biz, herbiriniz için bir şeriat ve yol belirledik. Eğer Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı, fakat size verdiklerinde sizi denemek istedi. Öyleyse iyiliklere koşun. Hepinizin dönüşü Allah'adır. O, ihtilafa düştüğünüz şeyleri size haber verir.
Meal: Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş baskı)
-
Hep birlikte Allah'ın ipine (kitabına, dinine) sımsıkı sarılın. Parçalanıp ayrılmayın. Allah'ın üzerinizdeki nimetini düşünün. Hani siz birbirinize düşmanlar idiniz de, O, kalplerinizi birleştirmişti. İşte O'nun (bu) nimeti sayesinde kardeşler olmuştunuz. Yine siz, bir ateş çukurunun tam kenarında iken oradan da sizi O kurtarmıştı. İşte Allah size âyetlerini böyle apaçık bildiriyor ki, doğru yola eresiniz. 3:103
Arapça metin ve okunuşu
وَٱعْتَصِمُوا۟ بِحَبْلِ ٱللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا۟ ۚ وَٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَآءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِۦٓ إِخْوَٰنًا وَكُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
wa-iʿ'taṣimū biḥabli l-lahi jamīʿan walā tafarraqū wa-udh'kurū niʿ'mata l-lahi ʿalaykum idh kuntum aʿdāan fa-allafa bayna qulūbikum fa-aṣbaḥtum biniʿ'matihi ikh'wānan wakuntum ʿalā shafā ḥuf'ratin mina l-nāri fa-anqadhakum min'hā kadhālika yubayyinu l-lahu lakum āyātihi laʿallakum tahtadūna
Kaynaklar
- Saheeh International — 5:48, 3:103, 49:13; via Quranpedia — 3:105, https://quranpedia.net/tafsir/aal-imran/105/en.
- Ibn Kathir, Tafsir (abridged English), and Tafsīr al-Jalālayn (English), on 3:104–105, https://surahquran.com/tafsir-english-aya-105-sora-3.html.
- Sunan Abi Dawud 4596 and 4597 (sunnah.com), https://sunnah.com/abudawud:4596, https://sunnah.com/abudawud:4597, with al-Albani's grades.
- Sahih al-Bukhari 7352 (sunnah.com), https://sunnah.com/bukhari:7352.
- The Amman Message, official site: statement of the International Islamic Conference, Amman, 4–6 July 2005, https://ammanmessage.com/?p=15; overview, https://ammanmessage.com/; King Abdullah II's speech to the OIC summit, Mecca, 8 December 2005, https://ammanmessage.com/?p=33.
- Faraz Rabbani, "Is the Amman Message differed upon among the scholars?", IslamQA (14 September 2012; modified 12 December 2022), https://islamqa.org/hanafi/qibla-hanafi/36781/is-the-amman-message-differed-upon-among-the-scholars/.
- "Shia–Sunni relations", "Alevism", "Ibadi Islam", "Ahmadiyya", Wikipedia.
- Porter & Schumann, "Intellectual humility and openness to the opposing view", Self and Identity 17:139–162 (2018), as summarised by Heterodox Academy, https://heterodoxacademy.org/blog/research-summary-intellectual-humility-and-openness-to-the-opposing-view/.
- Youssef Chouhoud, Yaqeen Institute (2018), as read for run 9.
- Abū Dāwūd 4596–97 (sunnah.com)
- Bağdâdî, el-Fark (Arapça)
- Gömbeyaz, ULUM 1/2 (Türkçe)
- Abdallah, AFKAR 7 (2006)
- ammanmessage.com
- 73 fırka (Vikipedi)
- TDV, "İhtilâf" (Türkçe)