Tefekkür Düşünenler için âyetler
English

M8

Servet, sadaka, adil ticaret ve sömürü yasağı

Zekât fakirin servetteki hakkıdır, bir lütuf değil. Servet yalnızca zenginler arasında dolaşmamalı.

مَّثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنۢبُلَةٍ مِّا۟ئَةُ حَبَّةٍ ۗ وَٱللَّهُ يُضَٰعِفُ لِمَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ۝٢٦١

mathalu alladhīna yunfiqūna amwālahum fī sabīli l-lahi kamathali ḥabbatin anbatat sabʿa sanābila fī kulli sunbulatin mi-atu ḥabbatin wal-lahu yuḍāʿifu liman yashāu wal-lahu wāsiʿun ʿalīmun

Mallarını Allah yolunda harcayanların durumu, bir tanenin durumu gibidir ki, yedi başak bitirmiş ve her başakta yüz tane var. Allah, dilediğine daha da katlar. Allah'ın rahmeti geniştir. O, her şeyi bilir.

2:261

Meal: Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş baskı)

  • Eksik ölçüp tartanların vay haline! Onlar insanlardan kendilerine bir şey aldıkları zaman tam ölçerler. Kendileri başkalarına bir şey ölçtükleri veya tarttıkları zaman eksik ölçer ve tartarlar. 83:1–3

    Arapça metin ve okunuşu

    بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ ۝ ٱلَّذِينَ إِذَا ٱكْتَالُوا۟ عَلَى ٱلنَّاسِ يَسْتَوْفُونَ ۝ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ

    waylun lil'muṭaffifīna · alladhīna idhā ik'tālū ʿalā l-nāsi yastawfūna · wa-idhā kālūhum aw wazanūhum yukh'sirūna

  • Allah'ın o kent halkından, Resulüne verdiği ganimetler, Allah'a, Resul'e, ona akrabalığı bulunanlara, yetimlere, yoksullara, yolcuya aittir. Ta ki içinizden yalnız zenginler arasında dolaşan bir şey olmasın. Peygamber size ne verdiyse onu alın. Sizeneyi yasakladıysa ondan sakının ve Allah'tan korkun. Çünkü Allah'ın azabı şiddetlidir. 59:7

    Arapça metin ve okunuşu

    مَّآ أَفَآءَ ٱللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ مِنْ أَهْلِ ٱلْقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ كَىْ لَا يَكُونَ دُولَةًۢ بَيْنَ ٱلْأَغْنِيَآءِ مِنكُمْ ۚ وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمْ عَنْهُ فَٱنتَهُوا۟ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ

    mā afāa l-lahu ʿalā rasūlihi min ahli l-qurā falillahi walilrrasūli walidhī l-qur'bā wal-yatāmā wal-masākīni wa-ib'ni l-sabīli kay lā yakūna dūlatan bayna l-aghniyāi minkum wamā ātākumu l-rasūlu fakhudhūhu wamā nahākum ʿanhu fa-intahū wa-ittaqū l-laha inna l-laha shadīdu l-ʿiqābi

  • Ey iman edenler, şurası bir gerçektir ki, yahudi hahamları ile hıristiyan rahiplerinin bir çoğu insanların mallarını haksız yere yerler ve Allah yolundan saptırırlar. Bir de altın ve gümüşü hazineye doldurup, onları Allah yolunda sarfetmeyenleri bu yüzden acıklı bir azap ile müjdele! 9:34

    Arapça metin ve okunuşu

    ۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۗ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

    yāayyuhā alladhīna āmanū inna kathīran mina l-aḥbāri wal-ruh'bāni layakulūna amwāla l-nāsi bil-bāṭili wayaṣuddūna ʿan sabīli l-lahi wa-alladhīna yaknizūna l-dhahaba wal-fiḍata walā yunfiqūnahā fī sabīli l-lahi fabashir'hum biʿadhābin alīmin

Âyetler ve hadisler

  • Sadaka, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tane gibi çoğalır (2:261). Sadaka başa kakmakla ve incitmekle boşa çıkarılmamalıdır (2:262–264).
  • Faiz (ribâ) haramdır; ticaret helaldir; vazgeçenin geçmişi kendisinindir. Darda kalan borçluya süre tanınmalı, borcu bağışlamak daha hayırlıdır (2:275–280).
  • "Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay hâline" (83:1–3).
  • Servet yalnızca zenginler arasında dolaşmamalıdır (59:7).
  • Altın ve gümüşü yığıp Allah yolunda harcamayanlara uyarı (9:34).
  • 9:60'ta sayılan zekât alanları (fakirler, yoksullar, borçlular, yolcular ve diğerleri).
  • Hadis: Hz. Peygamber faizi yiyene, yedirene, yazana ve şahitlerine lanet etti (Müslim 1598). "Doğru sözlü, güvenilir tüccar peygamberlerle, sıddıklarla ve şehitlerle beraberdir" (Tirmizî 1209 Zayıf — Elbânî; Hasen — Beşşâr Avvâd Ma‘rûf; muhaddisler ayrışır, verideki üç kişiden ikisi zayıf der; bu yüzden burada delil olarak değil, bilinen bir söz olarak aktarılır). "[Fiyatları yükseltmek için] mal stoklayan günahkârdır" (Müslim 1605).

Âlimlerin açıklaması

  • Makâsıd: servetin korunması (hıfzu'l-mâl), beş klasik amaçtan biridir (Gazzâlî, Şâtıbî). İbn Âşûr, servetin dolaşması (revâc), açık ve adil olması (vuzûh, adl) gerektiğini ekler. Jasser Auda makâsıdı yalnızca korumayı değil, insanın gelişmesini amaçlayan bir sistem olarak okur.
  • Ahlâk: Gazzâlî (İhyâ, Cimriliğin Kınanması Kitabı) hırsı bir kalp hastalığı, cömertliği onun ilacı olarak ele alır. Râgıb el-İsfahânî serveti iyi kullanılması gereken bir emanet olarak görür.
  • Zekât, fakirin servet üzerindeki bir hakkıdır (hak), bir lütuf değil (70:24–25).
  • Ribâ konusunda âlimler yasakta hemfikirdir, ama bunun modern banka faizine ve enflasyona nasıl uygulanacağını tartışır Tartışmalı (ayrıntılarda).

Araştırmalar ne diyor

  • İyilik ve cömertlik davranışları verenin iyi oluşunu artırır. 27 deneyin meta-analizi (Curry ve ark., 2018) küçük-orta düzeyde bir etki buldu (d ≈ 0,28). Yerleşik bilgi (küçük)
  • "Toplum yararına harcama" çalışmaları (başkaları için para harcamak, insanları kendileri için harcamaktan daha mutlu eder; Dunn ve ark., 2008) çoğunlukla tekrarlandı, ama etkiler ilk bildirilenden küçük. Yerleşik bilgi (küçük)
  • Yüksek eşitsizlik, ülkeler arasında daha düşük toplumsal güven ve daha kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir (Wilkinson ve Pickett). Tartışmalı (büyüklüğü ve nedenselliği; orta)

Hayattan örnekler

  • Tebük seferinde Ebû Bekir bütün servetini, Ömer yarısını verdi (Tirmizî 3675).
  • Osman, Medine'deki Rûme kuyusunu satın alıp herkesin ücretsiz kullanımına açtı.
  • Vakıf: İslam tarihi boyunca vakıflar hastaneleri, okulları, çeşmeleri, aşevlerini (imaret) ve hatta sokak hayvanlarının ve göçmen kuşların bakımını finanse etti. Osmanlı vakıfları yüzyıllarca kamu hizmetlerinin büyük bir kısmını yürüttü.
  • Hisbe kurumu (çarşı denetçisi, muhtesib) çarşılarda tartıları, ölçüleri ve hileyi denetledi.

Kaynaklar

  1. Saheeh International via the site's Tanzil data — 2:261, 83:1–3, 59:7, 9:34, 2:177, 107:1–3.
  2. Mufti of the Federal Territory (Malaysia), "Irsyad al-Fatwa Series 38: Zakah for Women's Adornments", https://muftiwp.gov.my/en/artikel/irsyad-fatwa/irsyad-fatwa-umum-cat/1980-irsyad-fatwa-series-38-zakah-for-women-s-adornments.
  3. IslamOnline, "Zakah on jewelry: scholars' debate", https://fiqh.islamonline.net/en/zakah-on-jewelry-scholars-debate (gold niṣāb; Monzer Kahf).
  4. Mohammad Hashim Kamali, "Jurisprudence of Minorities (Fiqh al-Aqalliyyāt) Revisited", Islam and Civilisational Renewal 7:1, pp. 120–123, https://www.icrjournal.org/index.php/icr/article/download/287/271/1321 — the 1999 European Council ruling on mortgages.
  5. AMJA, fatwa 85172, "Student loans", Dr. Main Khalid al-Qudah (8 November 2011), https://www.amjaonline.org/fatwa/en/85172/student-loans.
  6. BAZNAS (Indonesia), "Zakat and Poverty Alleviation Report BAZNAS RI 2024" — summary, https://puskasbaznas.com/publications/officialnews/2178-zakat-and-poverty-alleviation-report-baznas-ri-2024.
  7. Curry ve ark. — İyilik yapmanın yapan kişinin iyi oluşuna etkileri üzerine sistematik derleme ve meta-analiz, J. Exp. Soc. Psychol. 2018
  8. Dunn, Aknin ve Norton — Başkalarına para harcamak mutluluğu artırır, Science 2008
  9. İbn Âşûr, Makâsıdu'ş-Şerîati'l-İslâmiyye; Jasser Auda, Maqasid al-Shariah as Philosophy of Islamic Law
  10. Mahmoud El-Gamal, Islamic Finance: Law, Economics, and Practice (Cambridge University Press, 2006)
  11. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Vakıf", "Zekât", "Hisbe"