M12

Yeryüzüne özen, ölçülülük ve yeryüzünde bozgunculuktan sakınmak

"Kıyamet kopmak üzereyken birinizin elinde bir hurma fidanı varsa, onu diksin."

۞ يَٰبَنِىٓ ءَادَمَ خُذُوا۟ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ۝٣١

Okunuş: yābanī ādama khudhū zīnatakum ʿinda kulli masjidin wakulū wa-ish'rabū walā tus'rifū innahu lā yuḥibbu l-mus'rifīna

Ey Âdemoğulları! Her mescide gidişinizde güzel giysilerinizi giyin ve yiyin, için, fakat israf etmeyin, Çünkü Allah israf edenleri sevmez.

7:31

Meal: Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş baskı)

Yaptıklarının bir kısmını tatsınlar diye insanların kendi ellerinin kazandığı şeyler yüzünden karada ve denizde fesat ortaya çıktı. Umulur ki onlar hakka dönerler. 30:41

Arapça metin ve okunuşu

ظَهَرَ ٱلْفَسَادُ فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِى ٱلنَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ ٱلَّذِى عَمِلُوا۟ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

ẓahara l-fasādu fī l-bari wal-baḥri bimā kasabat aydī l-nāsi liyudhīqahum baʿḍa alladhī ʿamilū laʿallahum yarjiʿūna
Asmalı ve asmasız (üzüm) bahçeleri, hurmaları, ürünleri çeşit çeşit ekinleri, zeytinleri ve narları, birbirine benzer ve benzemez biçimde yaratan O'dur. Her biri meyve verince meyvesinden yiyin, hasat günü de hakkını (zekat ve sadakasını) verin; amaisraf etmeyin, çünkü O, israf edenleri sevmez. 6:141

Arapça metin ve okunuşu

۞ وَهُوَ ٱلَّذِىٓ أَنشَأَ جَنَّٰتٍ مَّعْرُوشَٰتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَٰتٍ وَٱلنَّخْلَ وَٱلزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُۥ وَٱلزَّيْتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُتَشَٰبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَٰبِهٍ ۚ كُلُوا۟ مِن ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثْمَرَ وَءَاتُوا۟ حَقَّهُۥ يَوْمَ حَصَادِهِۦ ۖ وَلَا تُسْرِفُوٓا۟ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلْمُسْرِفِينَ

wahuwa alladhī ansha-a jannātin maʿrūshātin waghayra maʿrūshātin wal-nakhla wal-zarʿa mukh'talifan ukuluhu wal-zaytūna wal-rumāna mutashābihan waghayra mutashābihin kulū min thamarihi idhā athmara waātū ḥaqqahu yawma ḥaṣādihi walā tus'rifū innahu lā yuḥibbu l-mus'rifīna
Göğü yükseltti ve mizanı koydu. Sakın tartıda taşkınlık etmeyin. Tartıyı adaletle yapın, terazide eksiklik yapmayın. 55:7–9

Arapça metin ve okunuşu

وَٱلسَّمَآءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ ٱلْمِيزَانَ ۝ أَلَّا تَطْغَوْا۟ فِى ٱلْمِيزَانِ ۝ وَأَقِيمُوا۟ ٱلْوَزْنَ بِٱلْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا۟ ٱلْمِيزَانَ

wal-samāa rafaʿahā wawaḍaʿa l-mīzāna · allā taṭghaw fī l-mīzāni · wa-aqīmū l-wazna bil-qis'ṭi walā tukh'sirū l-mīzāna
İş başına geçti mi yeryüzünde bozgunculuk çıkarmak, ekini ve nesli helak etmek için koşar. Allah ise bozgunculuğu sevmez. 2:205

Arapça metin ve okunuşu

وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِى ٱلْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ ٱلْحَرْثَ وَٱلنَّسْلَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْفَسَادَ

wa-idhā tawallā saʿā fī l-arḍi liyuf'sida fīhā wayuh'lika l-ḥartha wal-nasla wal-lahu lā yuḥibbu l-fasāda
Bir zamanlar Rabb'in meleklere: "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım" demişti. (Melekler): "A!.. Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın? Oysa biz seni överek tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz" dediler. (Rabb'in): "Ben sizin bilmediklerinizi bilirim." dedi. 2:30

Arapça metin ve okunuşu

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّى جَاعِلٌ فِى ٱلْأَرْضِ خَلِيفَةً ۖ قَالُوٓا۟ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

wa-idh qāla rabbuka lil'malāikati innī jāʿilun fī l-arḍi khalīfatan qālū atajʿalu fīhā man yuf'sidu fīhā wayasfiku l-dimāa wanaḥnu nusabbiḥu biḥamdika wanuqaddisu laka qāla innī aʿlamu mā lā taʿlamūna

Âyetler ve hadisler

"Yiyin, için, fakat israf etmeyin; O israf edenleri sevmez" (7:31; ayrıca 6:141).
"İnsanların kendi elleriyle yaptıkları yüzünden karada ve denizde bozulma ortaya çıktı" (30:41).
"Dengeyi bozmayın" (55:8).
Yeryüzünde halife (ardıl, emanetçi) olarak insan (2:30).
Güç kazandıklarında "bozgunculuk çıkaran, ekinleri ve hayvanları helak edenler" (2:205).
Hadis: "Kıyamet kopmak üzereyken birinizin elinde bir hurma fidanı varsa, onu diksin" (Müsned, Ahmed 12902; el-Edebü'l-Müfred 479). "Bir Müslüman bir ağaç diker ya da ekin eker de ondan bir kuş, bir insan ya da bir hayvan yerse, bu onun için sadakadır" (Buhârî 2320). Akan bir nehir kenarında bile suyu israf etmek üzerine olan hadis (İbn Mâce 425 Zayıf — Elbânî) — bu hadisin senedi zayıftır.

Âlimlerin açıklaması

Hilâfet, pek çok modern âlim tarafından emanetçilik olarak okunur: yeryüzü tüketilecek bir mülk değil, bir emanettir (emanet). Klasik tefsir halifeyi daha çok nesillerin birbirini izlemesi ya da adaletle yönetmek olarak okudu; ekolojik okuma modern bir genişletmedir Ana akım yorum.
Hz. Peygamber, Medine yakınındaki Nakî' gibi otlak için korunan alanlar (hima) belirledi (Buhârî 2370: "Hima ancak Allah'ın ve Resûlü'nündür"); güçlülerin özel, kapalı korularına son verdi.
Çağdaş düşünürler: S.H. Nasr (Man and Nature, 1968) ekolojik krizin manevî kökleri üzerine; Küresel İklim Değişikliğine Dair İslami Deklarasyon (İstanbul, 2015).

Araştırmalar ne diyor

Doğada vakit geçirmek, daha iyi ruh hâli ve daha düşük stresle ilişkilidir (derleme kanıtları; ör. White ve ark., 2019'da haftada yaklaşık 120 dakikalık eşik). (orta, ilişkisel)
Dinin çevreci davranışa etkisi çalışmalar arasında karışıktır; değerlerin eyleme dönüşmesi için açıkça öğretilmesi gerekir. (karışık)

Hayattan örnekler

Ebû Bekir'in ordulara talimatları arasında meyve ağaçlarını kesmemek ve yiyecek dışında hayvan öldürmemek vardı (Mâlik, Muvatta).
Osmanlı vakıfları leyleklerin ve göçmen kuşların bakımını ve cami duvarlarına yapılan "kuş köşkleri"ni finanse etti.
Geleneksel hima sistemleri, Orta Doğu'nun bazı bölgelerinde topluluk temelli koruma olarak yeniden canlandırılıyor.

Kaynaklar