Tefekkür Düşünenler için âyetler
English

Q16

Depremler ve afetler ceza mı? (Türkiye, Şubat 2023)

Soru, en güçlü hâliyle

6 Şubat 2023'te depremler Türkiye'de 53.537 kişiyi öldürdü ve 107.213 kişiyi yaraladı (İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, AFAD basın toplantısı, Şubat 2024); aralarında sayısız çocuk vardı. Bu bir cezaysa, çocukların suçu neydi? "Kader"se, neden müteahhitler suçlanıyor? Allah durdurabilecekken, nasıl adil?

Bu soru neden soruluyor

Kaybın büyüklüğü ve ölümlerin kamuoyunda "kader planı" olarak çerçevelenmesi (Cumhurbaşkanı Erdoğan); bu, teolojik itirazlara yol açtı. Deprem 2023 aramalarına damga vurdu ve "İstanbul Depremi" 2025'in en çok yükselen ikinci aramasıydı.

Kısa cevap

Ana akım ilim, her afetin kurbanlarını cezalandırdığını öğretmez. Hz. Peygamber, çöken binaların altında ölen müminlere şehit dedi; bu, cezanın tam tersidir. Depremler Allah'ın yaratılışa koyduğu doğal yasaları (sünnetullah) izler ve insanlar nasıl inşa ettiklerinden sorumludur. 2023'ten sonra Diyanet'in ilmî kurulu ve eski bir Diyanet İşleri Başkanı kaderci ve yalnızca ceza odaklı okumaları reddetti.

Daha derine inmek istersen

Dinî açıklama
  • Âyetler: 30:41; 2:155–156; 42:30; 64:11.
  • Hadis: şehitler arasında yıkılan bina altında ölen de vardır (Buhârî 2829; Müslim 1914); veba, müminler için rahmet ve şehitliktir (Buhârî 5734); "deveni bağla ve tevekkül et" (Tirmizî 2517).
  • Türkiye 2023: eski Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez, her afeti yalnızca ilahi ceza olarak görmenin, salt mekanik açıklama kadar "sığ, yanlış ve eksik" olduğunu söyledi; depremlere pek çok hikmeti olan "âyet" dedi ve ceza çerçevesinin ilahi adaleti sorgulattığı konusunda uyardı, "çünkü masum çocuklar var". Medya, Diyanet'in kararının kaderci bir çerçevenin "inancımızla bağdaşmadığını" söylediğini aktardı.
  • Klasik: eski literatür depremleri bazen uyarı olarak okudu (Süyûtî, Keşfü's-Salsale); Görmez bunu sınırlı doğa bilgisine bağlar. Nursî'nin teodisesi musibeti arınma ve şehitlik olarak ele alır.
Felsefî bakış

Bkz. Q1 (acı ve kötülük). Burada: levha tektoniğinin karbonu geri dönüştürdüğü ve kıtaları inşa ettiği, kanunlara bağlı, istikrarlı bir dünya tehlikeleri de beraberinde getirir; yapı yönetmelikleri insanın sorumluluğudur. İtiraz: Allah ölümcül depremleri olmayan bir dünya yaratabilirdi. Cevap: dürüst sınırlarıyla, Q1'deki ruhun olgunlaşması ve istikrarlı yasalar savunmaları.

Bilimsel bakış

Yerleşik bilgi Deprem dizisi, Doğu Anadolu Fayı üzerinde Mw 7,8 (Pazarcık) ve Mw 7,5 (Elbistan) büyüklüğündeydi. Hasar, yapı kalitesi ve yönetmeliklere uyulmasıyla güçlü biçimde ilişkiliydi: 30:41'in işaret ettiği insan boyutu.

Psikolojik ve toplumsal bakış

Hayatta kalanlar suçluluk, travma ve Allah'a öfke yaşar; ceza anlatıları utancı derinleştirir. AFAD psikososyal desteği ve profesyonel travma bakımı yardımcı olabilir.

İlgili âyetler

ظَهَرَ ٱلْفَسَادُ فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِى ٱلنَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ ٱلَّذِى عَمِلُوا۟ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ۝٤١

ẓahara l-fasādu fī l-bari wal-baḥri bimā kasabat aydī l-nāsi liyudhīqahum baʿḍa alladhī ʿamilū laʿallahum yarjiʿūna

Yaptıklarının bir kısmını tatsınlar diye insanların kendi ellerinin kazandığı şeyler yüzünden karada ve denizde fesat ortaya çıktı. Umulur ki onlar hakka dönerler.

30:41

Meal: Elmalılı Hamdi Yazır (sadeleştirilmiş baskı)

  • Çaresiz biz sizi biraz korku, biraz açlık, biraz da mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltme ile imtihan edeceğiz. Müjdele o sabredenleri! Onlar başlarına bir musibet geldiği zaman: "Biz Allah'a aidiz ve sonunda O'na döneceğiz." derler. 2:155–156

    Arapça metin ve okunuşu

    وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ ۝ ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ

    walanabluwannakum bishayin mina l-khawfi wal-jūʿi wanaqṣin mina l-amwāli wal-anfusi wal-thamarāti wabashiri l-ṣābirīna · alladhīna idhā aṣābathum muṣībatun qālū innā lillahi wa-innā ilayhi rājiʿūna

  • Allah'ın izni olmayınca hiç bir musibet isabet etmez. Kim Allah'a inanırsa, Allah onun kalbini doğruya götürür. Allah her şeyi bilendir. 64:11

    Arapça metin ve okunuşu

    مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُۥ ۚ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ

    mā aṣāba min muṣībatin illā bi-idh'ni l-lahi waman yu'min bil-lahi yahdi qalbahu wal-lahu bikulli shayin ʿalīmun

Kaynaklar

  1. Saheeh International via the site's Tanzil data — 30:41, 2:155–157, 64:11, 42:30.
  2. Saheeh International via legacy.quran.com — 57:22–23.
  3. Ibn Kathir, Tafsir (abridged English), on 42:30, https://surahquran.com/tafsir-english-aya-30-sora-42.html, and on 64:11, https://surahquran.com/tafsir-english-aya-11-sora-64.html.
  4. Sahih al-Bukhari 2829, 5734, 1381 (sunnah.com; 1381 via ihadis.com).
  5. Jamiʿ al-Tirmidhi 2517 (via hadithunlocked.com), https://hadithunlocked.com/tirmidhi:2517.
  6. IslamWeb fatwa 2740, "Scholars' opinions on whether children who die before puberty will enter Paradise", https://islamweb.net/amp/en/fatwa/2740.
  7. "Eski Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Mehmet Görmez'den Habertürk'e açıklamalar", Habertürk (16 March 2023), https://www.haberturk.com/eski-diyanet-isleri-baskani-prof-dr-mehmet-gormez-den-haberturk-e-aciklamalar-3574212.
  8. "Eski Diyanet İşleri Başkanı: Her afeti ilahi ceza olarak gören teolojik anlayış sığ ve…", sol haber (2023), https://haber.sol.org.tr/haber/eski-diyanet-isleri-baskani-her-afeti-ilahi-ceza-olarak-goren-teolojik-anlayis-sig-ve.
  9. Faruk Sancar, Afetlerle Mücadelede İnancın Yeri: Kader ve Tedbir Arasında Mücadele Yöntemleri, SETA Perspektif no. 367 (May 2023), https://media.setav.org/tr/dosya/2023/05/afetlerle-mucadelede-inancin-yeri-kader-ve-tedbir-arasinda-mucadele-yontemleri.pdf.
  10. H. C. Mertol, G. Tunç, T. Akış, Y. Kantekin and İ. C. Aydın, "Investigation of RC Buildings after 6 February 2023, Kahramanmaraş, Türkiye Earthquakes", Buildings (MDPI; via the Atılım University repository; year, volume and DOI not recorded), https://dspace7.atilim.edu.tr/entities/article/b1ccde56-aa51-4f46-ac54-0b8a362dc5df — abstract.
  11. Mehmet Görmez'in 2023 açıklamaları (Habertürk)
  12. Diyanet DİYK kararı, aktarıldığı şekliyle (Cumhuriyet, 2023)
  13. Bukhārī 2829, 5734
  14. al-Suyūṭī, Kashf al-Ṣalṣala
  15. Said Nursi, Lem'alar
  16. AFAD ve Kandilli raporları
  17. sol — Eski Diyanet İşleri Başkanı Görmez, afetler üzerine